Экзоманың толық реттілігі
Экзомды толық секвенирлеу (WES, Whole Exome Sequencing) — ДНҚ-ның көптеген кодталатын тізбектерін бір уақытта зерттеуге мүмкіндік беретін молекулалық-генетикалық диагностика әдістерінің бірі. Талдау барысында ақуыз синтезіне қажетті ақпаратты қамтитын гендердің экзондық аймақтары бағаланады. Зерттеу алдын ала белгіленген аурулар немесе гендер тізімімен шектелмейді және жалпы экзомды талдауды қарастырады. Сондықтан алынған деректерде аурулардың дамуындағы рөлі жақсы зерттелген гендердегі нұсқалармен қатар, клиникалық маңызы әлі де жеткілікті дәрежеде анықталмаған гендердегі нұсқалар да болуы мүмкін.
Әдіс генетикалық өзгерістердің әртүрлі кластарын, атап айтқанда, анықтауға мүмкіндік береді:
- жекелеген нуклеотидтердің алмасуын, сондай-ақ бірнеше нуклеотидтерді қамтитын өзгерістерді (SNV және MNV);
- ДНҚ тізбегінің ұзындығы 50 нуклеотид жұбына дейінгі фрагменттерді кірістіру немесе түсіріп қалдыру түріндегі шағын құрылымдық өзгерістерін (indel);
- CNV санатына жататын генетикалық материал мөлшерінің өзгерістерін, соның ішінде әртүрлі көлемдегі ген учаскелерінің жоғалуын немесе қосымша көшірмелерінің болуын.
- Мұндай өзгерістерді анықтау мүмкіндігі қолданылатын әдістеменің сипаттамаларына байланысты және белгілі бір техникалық шектеулерге ие.
WES жүргізу қашан ұсынылады:
Зерттеу стандартты тексеру және бұрын жүргізілген генетикалық тестілер аурудың себебін анықтауға мүмкіндік бермеген, бірақ клиникалық белгілердің жиынтығы патологияның тұқым қуалайтын сипатына күдікті сақтаған диагностикалық тұрғыдан күрделі жағдайларда қолданылуы мүмкін.
Ең ақпаратты нұсқалардың бірі - пациент пен оның ата-анасының биоматериалы бір уақытта талданатын отбасылық зерттеу.
Алынған нәтижелерді салыстыру анықталған нұсқаның тұқым қуалайтын немесе алғаш рет пайда болғанын анықтауға, сондай-ақ оның отбасында берілу сипатын бағалауға мүмкіндік береді.
Талдау барысында зерттеу жүргізілген сәтте клиникалық маңызын бірмәнді бағалау үшін жеткілікті дәлелді базасы жоқ гендердегі өзгерістер анықталуы мүмкін. Мұндай нәтижелерді абайлап түсіндіру қажет және оларды анықтау фактісінің негізінде ғана аурудың расталған себебі ретінде қарастыруға болмайды.
WES нәтижелерінің маңызы генетикалық зерттеулердің дамуына қарай өзгеруі мүмкін. Жаңа ғылыми жарияланымдардың пайда болуы, деректер базаларының кеңеюі және гендер мен нұсқалар жіктемесінің қайта қаралуы бұрын алынған нәтижелерді қайта интерпретациялауға мүмкіндік береді.
Сондықтан кейбір клиникалық жағдайларда экзомды толық секвенирлеу деректері бастапқы зерттеу жүргізілген кезде болмаған өзекті ақпаратты ескере отырып, қайта талдау үшін пайдаланылуы мүмкін.