Бета-2 - микроглобулин (BMG, онкогематология)
Бета-2-микроглобулин (Тимотаксин, B2M, B2M, Thymotaxin, Beta2-Microglobulin) - гистосәйкестік басты кешеннің HLA –антигенінің жеңіл тізбегі ретінде ядросы бар жасушалардың беткейінде болатын нәруыз. Нәруыз барлық жасушалардың беткейінде болады, бірақ оның қандағы деңгейі негізінен жасушалардың жеке элементтердің деградация және репарация үрдістерін және ол көп мөлшерде ұсынылған лимфоциттердің пролиферациясын бейнелейді.
Ол көбінесе физиологиялық сұйықтықтарда болады, оның қан сарысуындағы деңгейі көптік миелома, лимфома және ағзадағы қабыну үрдістері кезінде жоғарлайды. Бүйректе бета-2-микроглобулин бүйрек шумақтарының сүзгі қапшықтары арқылы өтеді, одан кейін ағза үшін қажетті суды, нәруыздарды, дәрумендерді, тұздарды және басқа заттарды кері сүзіп шығаратын бүйрек өзекшелерімен сорылады. Қалыпты жағдайда бета-2-микроглобулиннің тек азғантай мөлшері зәрдің құрамында болады, алайда егер бүйрек өзекшелері зақымдалған немесе залалсызданған болса, қайта сорылудың азаюы салдарынан оның концентрациясы артады.
Бүйрек ауруларымен сырқаттанатын науқастарда диализ ем шарасы жүргізілгеннен кейін бета-2-микроглобулин ұзын молекулярлы тізбек құрауы мүмкін, яғни ол буындар мен ұлпаларға шөгіп жағымсыз сезім мен ауырсынуды туғызады. Бета-2-микроглобулин диализімен байланысты мүндай ауруды амилоидоз деп атайды. Бета-2-микроглобулин кейде лейкемия және лимформа кезінде жұлын-ми сұйықтығында және миға әсер беретін көптік склероз және АИТВ кезінде жоғарлайды. Қалыпты жағдайда зәрде бета-2-микроглобулиннің іздері ғана анықталады. Плазмада жартылай өмір сүрі кезеңі 20 минуттан 2 сағатқа дейін.
Тағайындау көрсеткіштері:
- «Көптік миеломаға» күдік туындағанда үрдістің сатысын білу үшін және емдеудің тиімділігін мониторингілеу үшін.
- Лейкемия және лимфома кезінде аурудың одан әрі дамуын болжау.
- Бүйректің дисфункциялық симптомдары кезінде бүйрек шумақтарының қапшықтарының немесе бүйрек өзекшелерінің зақымдалуын нақтылау үшін.
- Бүйрегі трансплантацияланған науқастарды және кадмий мен сынаптың жоғары концентрациясымен жанасқан науқастарды тексеру.
Интерпретация: Бета-2-микроглобулин деңгейінің жоғарлауы патологияның бар екенін көрсетеді, бірақ қандай да бір ауруды диагностикалауға мүмкіндік бермейді. Талдау нәтижесі аурудың белсенділігі мен ісіктің өсу ауқымын бейнелейді. Көптік миелома, лейкемия немесе лимфома кезінде бета-2-микроглобулин деңгейінің жоғарлауы аурудың қолайсыз болжамы туралы меңзейді. Көптік миеломаны емдеу кезіне аталмыш нәруыз концентрациясының төмендеуі емдеудің оңтайлығын көрсетеді, ал өзгермеген немесе үдемелі деңгейі – емдеудің тиімсіздігін көрсетеді. Бүйректің трансплантациясынан кейін бета-2-микроглобулин деңгейінің жоғарлауы жасанды ағзаны шеттетудің бастамасы туралы куәландыру мүмкін. Сол арада кадмий мен сынаптың жоғары концентрациясымен жанасу салдарынан бета-2-микроглобулин деңгейінің жоғарлауы да бүйректің дисфункциясының басталуын көрсетеді.
Нәтижеге не әсер етуі мүмкін?
- Жасушалардың түзілу немесе өлу жылдамдығының жоғарлауымен байланысты, ауыр жұқпалы және вирустық аурулар (цитомегаловирустық инфекциялар), иммундық жүйені белсендіретін кейбір факторлар (қабыну үрдістері және аутоиммунды бүлінулер) бета-2-микроглобулин деңгейінің жоғарлауына себеп болуы мүмкін.
- Дәрі-дәрмектер – литий, циклоспорин, цисплатин, карбоплатин және аминогликозидтік антибиотиктер қанда немесе зәрде бета-2-микроглобулин концентрациясының артуына себепкер болады.
- Қазіргі заманғы ядролық медицина рәсімдері және рентгенконтрасты заттарды қолдану да талдау нәтижелеріне әсер етуіне қабілетті.