I инсулин тәрізді өсу факторы (ИӨФ-1, Соматомедин-С, insulin-like growth factor I, IGF-1)
Инсулин тәрізді өсу-1 факторы - жасушалардың өсу, даму және саралану үдерісін реттейтін гормон. Өзінің химиялық құрылымы бойынша инсулинге ұқсас. Гормонның инсулин тәрізді әсері ағзадағы глюкоза алмасуының қатысуы болып табылады. Синоним - СОМАТОМЕДИН С, өйткені ол соматотроптық гормонның делдалы болып табылады. ИӨФ-1(инсулин тәрізді өсу факторы) 1978 жылы ашылды және спортта сәтті қолданылды, бірақ 10 жылдан кейін мұндай препаратты қабылдаудың жанама әсерлері анықталды - бауыр мен көк бауыр зақымдануы және канцерогендігі. Қызығы, пигмейлер (жер бетіндегі ең кішкентай халық) ИӨФ-1 әсеріне туа біткен төзімділіктен осындай бойға ие.
Талдаудың клиникалық маңыздылығы баланың өсуінің бұзылу (баяулау немесе жылдамдату) себептерін айқындаудан тұрады. Негізгі өсу гормоны болып соматотроптық гормон саналады, алайда ол ИӨФ-1 реакцияға түскенде ғана өз әсерін тигізеді. Осы екі гормонның саны өзара байланысты: ИӨФ-1 төмен шоғырлануы СТГ жеткіліксіздігін көрсетеді. ИӨФ-1 қалыпты деңгейі - СТГ тапшылығына қарсы қатаң куәлік.
ИӨФ-1 акромегалияның (гигантизм) диагностикалық өлшемі болып табылады: қандағы гормон деңгейі СТГ-ден айырмашылығы үнемі ұлғаятын болады. Талдау нанизмнің (карликтіліктің) себебін анықтау үшін қажет, өйткені СТГ қалыпты деңгейінде ИӨФ тапшылығы болуы мүмкін. Сондай-ақ екі ауру кезінде жүргізілген терапияның тиімділігін көрсетеді. Гормонның инсулинге ұқсас әсері ағзадағы глюкоза алмасуының қатысуы болып табылады.
ИӨФ-1 жоғары шоғырлануы апоптоз - зақымданған жасушалардың бағдарламаланған өлімін тежеу себебінен онкологиялық аурулардың даму қаупінің факторы болып табылады. Қандағы ИӨФ-1 деңгейін арттырады: инсулин, андрогендер, эстрогендер, стероидті гормондар.
Глюкокортикоидтар - ИӨФ1 деңгейін төмендетеді.
ИӨФ-1 санының өзгеру себептері екі топқа бөлінеді:
БАСТАПҚЫ:
- Генетикалық аурулар;
- Гипоталамо-гипофизарлық жүйе аурулары.
ҚАЙТАЛАМА:
- Ашаршылық;
- Бауыр, бүйрек үсті бездерінің патологиясы;
- Қант диабеті;
- Гормондық препараттарды қабылдау.